Spełniony sen o potędze

W dniu 24 czerwca 2018 roku, marzenie prezydenta Recepa Tayyipa Erdoğana by mógł rządzić przez kolejnych pięć lat spełniło się. Uzyskując w wyborach 52,6% 1 głosów zapewnił sobie sprawowanie urzędu do 2023 roku, kiedy to Republika Turecka będzie obchodzić stulecie swojego powstania. Forsowany system prezydencki wszedł w życie, a koalicyjny obóz rządowy składający się z konserwatywnego ugrupowania Partii Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP) i nacjonalistycznej Partii Ruchu Narodowego (MHP) stanął przed wieloma wyzwaniami. Przyspieszone wybory parlamentarne i prezydenckie w Turcji, które pierwotnie miały odbyć się w listopadzie 2019 roku, przebiegły w cieniu pogarszającej się kondycji gospodarki kraju 2.

Podczas kwietniowej kampanii referendalnej, po której to Turcy niewielką przewagą głosów poparli zmiany w konstytucji, dające znacznie większe uprawnienia prezydentowi, R.T. Erdoğan skupił się na werbalnym ataku skierowanym przeciwko niemieckim i holenderskim politykom, oskarżając ich o stosowanie praktyk nazistowskich3. Zmobilizowało to wówczas jego zwolenników zamieszkałych w krajach Europy Zachodniej4. W obecnej sytuacji, gdy turecka gospodarcza znajduje się w poważnych tarapatach, co sami Turcy bezpośrednio odczuwają przy każdej wizycie na targu i w sklepie, prezydent musiał na nowo zabiegać o poparcie wśród swoich konserwatywnych, przynależących do klasy średniej wyborców. To właśnie oni najbardziej obawiają się utraty swojego dotychczasowego statusu, jeśli sytuacja gospodarcza w kraju będzie nadal ulegała pogorszeniu. R.T. Erdoğan zasłynął między innymi tym, że udało mu się w momencie kryzysu obniżyć stopę bezrobocia i bardziej otworzył Turcję na świat biznesu. W pierwszych latach kadencji Partii Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP), pomiędzy 2002 a 2012 rokiem, zagraniczni inwestorzy ulokowali ponad 200 miliardów euro w tureckiej gospodarce5. Wielu zwolenników R.T. Erdoğana wspiera go nie tylko ze względu na nacjonalistyczna agendę wymieszaną z religijna retoryką, co bardzo wyraźnie manifestuje się między innymi w treści jego przemówień i klipach wyborczych6, ale również z powodu obietnicy ponownego polepszenia sytuacji gospodarczej.

Warunki konkurowania kandydatów w czerwcowych wyborach parlamentarnych i prezydenckich, ze względu na stan wyjątkowy oraz fakt, że państwo kontroluje blisko dziewięćdziesiąt procent sektora medialnego, były bardzo trudne. Jeden z kandydatów reprezentujących prokurdyjskie ugrupowanie Demokratycznej Partii Ludów (HDP), Selahattin Demirtaş, kandydował z więzienia. Mimo to, należy podkreślić, że kampania opozycji miała bardzo aktywny charakter. Z zapałem i pełną determinacją przeszli do prezentowania swoich programów wyborczych w przestrzeni internetowej, aby w ten sposób przerwać wieloletnią supremację prezydenta Recepa Tayyipa Erdoğana i Partii Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP).

Początkowo w wyścigu o fotel prezydenta ubiegało się siedmioro kandydatów. Głównym przeciwnikiem R.T. Erdoğana był Muharrem İnce – 54-letni nauczyciel fizyki, pochodzący z Yalovy7, ogłoszony w dniu 3 maja 2018 roku jako kandydat ramienia z kemalistowskiego ugrupowania (CHP)8. Oprócz niego w wyścigu prezydenckim wystartowała także Meral Akşener, niezależna kandydatka na prezydenta, okrzyknięta „wilczycą” i postrzegana jako turecka „żelazna dama”, która pełniła funkcję ministra spraw wewnętrznych w Turcji w 1996 roku9. Po opuszczeniu nacjonalistycznego ugrupowania (MHP)10, gdy lider partii Devlet Bahçeli zawiązał koalicję z partią Recepa Tayyipa Erdoğana – (AKP), została w 2017 roku założycielką Dobrej Partii (İyi Parti)11. Jako kandydatka na urząd prezydenta w czerwcowych wyborach, uzyskała około 7,3% poparcie12. Wśród pozostałych kandydatów, znalazł się także wspomniany wcześniej Selahattin Demirtaş – lider prokurdyjskiego ugrupowania Ludowej Partii Demokratycznej (HDP), obecnie przebywający w więzieniu ze względu na zarzut o wspieranie organizacji PKK i terroryzmu13. Jego ugrupowanie przekroczyło próg wyborczy i uzyskało 12%14 w wyborach parlamentarnych, sam lider w wyborach prezydenckich osiągnął natomiast około 8,4%15 poparcia, zwyciężając przede wszystkim w południowo-wschodnich prowincjach kraju takich jak m.in: Batman, Diyarbakır, Hakkari, Mardin, Şırnak, Van, gdzie oddano na niego ponad 50% głosów16. Wśród kandydatów walczących o fotel prezydenta znaleźli się także Temel Karamollaoğlu z Partii Szczęśliwości SP17, który uzyskał zaledwie 0,9%18 poparcia i Doğu Perinçek z Partii Ojczyźnianej (VP) z wynikiem 0,2%19. Vecdet Öz z Partii Sprawiedliwości (AP) który nie uzyskał wymaganych 100 tysięcy podpisów, był zmuszony zrezygnować ze startu w wyborach20.

Biorąc pod uwagę przebieg kampanii prezydenckiej, szczególną uwagę należy zwrócić na głównego rywala prezydenta Recepa Tayyipa Erdoğana – Muharrema İnce. Jego osobowość kontrastuje z wizerunkiem przewodniczącego Republikańskiej Partii Ludowej – Kemala Kılıçdaroğlu, który w przeciwieństwie do swojego partyjnego kolegi, cechuje się niezdolnością do narzucenia swojego stanowiska innym. W swoich przemówieniach M. İnce wykazywał się zarówno złośliwym humorem jak i charyzmą, występował ubrany w marynarkę, na której zamiast loga partyjnego widniała turecka flaga. Deklarował, że tylko on będzie prezydentem bezpartyjnym, jednoczącym sympatyków lewicy, konserwatystów, Alewitów, sunnitów i Kurdów21. W czasie intensywnej kampanii prezydenckiej postulował konieczność wprowadzenia wolnego, sekularnego, demokratycznego systemu edukacyjnego22. Na jednym z wieców w Stambule określił swojego rywala, obecnego prezydenta, pejoratywnym mianem „białego Turka”23 żyjącego w białym pałacu24. Oświadczył, że gdy obejmie fotel prezydenta, przekształci ogromny kompleks pałacowy wybudowany w Ankarze w powszechnie dostępną przestrzeń edukacyjną25. Wydrwił także przedstawioną przez R. T. Erdoğana propozycję tworzenia w każdej dzielnicy kawiarni, w których mieszkańcy mieliby darmowy dostęp do kawy, herbaty i książek26. W zamian za to zaproponowł stworzenie miejsc pracy dla młodych27. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że według aktualnych statystyk, co czwarty Turek pomiędzy 16 a 25 rokiem życia jest bezrobotny28.

Fabuła spotu promującej ugrupowanie AKP i wizerunek R. T. Erdoğana, w której manifestuje się apoteoza osmańskich korzeni, to dobrze skonstruowana historia, rozpoczynająca się w momencie, gdy Turcy wkraczają na stepy Anatolii29. Ptak przypominający dobrze znanego nam feniksa, to Simurgh, nawiązujący do irańskiej mitologii symbol30, pojawiający się także w literaturze, w Księdze Królewskiej zwanej także Szahname, Ferdousiego31. Niebieska flaga ukazująca głowę dwóch białych orłów nawiązuje do dziedzictwa Seldżuków z XIII wieku32. Drzewo kiełkujące z piersi mężczyzny to odzwierciedlenie snu i kiełkującego marzenia fundatora Imperium Osmańskiego, syna Ertuğrula, Gazi Osmana33. Zgodnie z przesłaniem spotu, w którym jak mantra powtarzane jest przez prezydenta R. T. Erdoğana zawołanie „Ey Türkiye”34, AKP to partia odnosząca się do korzeni, dumna kontynuatora spuścizny Imperium Osmańskiego. Pod koniec barwnej historii obraz przeniesiony jest do zmodernizowanej Turcji, w której to widzimy nowoczesne lotnisko, drogi, mosty, a także wiele innych inwestycji budowlanych powstałych w czasie rządów Partii Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP). Uwieńczeniem klipu jest wizerunek prezydenta, który wskazuje drogę i napis – „Turkiye Vakti35”. Wynik czerwcowych wyborów pokazuje, że wygrana R. T. Erdoğana w pierwszej turze potwierdziła legitymizacje sprawowanej przez niego władzy, a Turcy zdecydowali aby ich kraj podążał w kierunku wyznaczanym przez prezydenta od blisko szesnastu lat. Uzyskanie większości w parlamencie przez koalicję AKP z MHP, zwanej także jako Sojusz Ludowy36, pozwoli mu ponadto na swobodne korzystanie z uprawnień wdrożonych przez nowy system prezydencki.

Aleksandra Spancerska

Absolwentka międzynarodowych studiów kulturowych i stosunków międzynarodowych, ze specjalnością orientalną na Uniwersytecie Łódzkim, obecnie doktorantka w katedrze Bliskiego Wschodu i Północnej Afryki na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych UŁ. Zainteresowania badawcze: polityka Turcji na arenie międzynarodowej, rola Kurdów na Bliskim Wschodzie, dylematy tożsamościowe muzułmanów II i III pokolenia w Europie Zachodniej.

  1. 24 Haziran 2018 Recep Tayyip Erdoğan Seçim Sonuçları, http://www.hurriyet.com.tr/secim/24-haziran-2018-secimleri/recep-tayyip-erdogan-secim-sonuclari, [dostęp: 26.06.2018].
  2. Jedna z tureckich korespondentek, mieszkająca w Wielkiej Brytanii, przeprowadziła wywiad z rolnikiem z centralnej Anatolii, który w akcie desperacji próbował się podpalić pod bankiem, ponieważ nie był w stanie spłacić zaciągniętej pożyczki. Jak podkreślił, sytuacja tureckich rolników jest bardzo trudna, a oni sami boją się mówić głośno o swoich problemach. S. Girit, Turkey’s fragile economy worries voters before election,https://soundcloud.com/selingirit/turkeys-fragile-economy-worries-voters-before-election, [dostęp: 26.06.2018].
  3. Erdogan o Holandii: „Kraj niedobitków nazizmu, faszystów” http://wiadomosci.dziennik.pl/swiat/artykuly/544728,turcja-recep-tayyip-erdogan-holandia-msz-faszyzm-nazizm-ladowania-samolotu-referendum.html, [dostęp: 26.06.2018].
  4. Należy zaznaczyć, że także turecka diaspora w Niemczech, świętuje czerwcowe zwycięstwo Recepa Tayyipa Erdoğana. Według danych opublikowanych przez internetowe wydanie gazety Hürriyet, swój głos oddało na niego 64,8% imigrantów o tureckich korzeniach. Trudno się temu dziwić, jeśli weźmiemy pod uwagę to, że dla ludzi, którzy konfrontują się z wykluczeniem społecznym, doświadczających problemów bezrobocia i poczucia alienacji – silny przywódca, odgrywający rolę Ojca Opatrznościowego, potrafiącego rzucić wyzwanie europejskim liderom, stanowi swoiste remedium na frustracje. Entuzjastyczne celebrowanie przez imigrantów o tureckim pochodzeniu, zwycięstwa autokratycznego przywódcy świadczy o tym, że odrzucają oni idee demokracji liberalnej prezentowaną przez polityków zachodnioeuropejskich.24 Haziran 2018 Almanya Cumhurbaşkanlığı Seçim Sonuçları,http://www.hurriyet.com.tr/secim/24-haziran-2018-secimleri/almanya-cumhurbaskanligi-secim-sonuclari, [dostęp: 11.07.2018].
  5. Z. Sentek, C. Shaw, Erdoğan: Faith and Fury, Inside the world of Turkey’s hardline president and his final grab for power, https://theblacksea.eu/stories/faith-and-fury.html, [dostęp: 26.06.2018].
  6. Piosenka kampanii prezydenta R.T. Erdoğana w refrenie której wybrzmiewają słowa „Dün Ertuğrul bugün Tayyip Erdoğan” (wczoraj Ertuğrul dziś Tayyip Erdoğan) jest gloryfikacją nawiązującą do postaci ojca założyciela Imperium Osmańskiego, Osmana I. Dün Ertuğrul bugün tayyip Erdoğan #Haydi_türkiye, https://www.youtube.com/watch?v=LTLeUj3dFE4, [dostęp: 26.06.2018].
  7. Turkey’s Master Campaigner, Erdogan Faces Biggest Election Challenge,https://www.nytimes.com/reuters/2018/06/23/world/americas/23reuters-turkey-elections.html, [dostęp: 26.06.2018].
  8. Muharrem İnce likely presidential nominee of Turkey’s main opposition CHP,http://www.hurriyetdailynews.com/muharrem-ince-likely-presidential-nominee-of-turkeys-main-opposition-chp-131266, [dostęp: 26.06.2018].
  9. A. Mazurczyk, Wilczyca atakuje. Kim jest kobieta, która ma szanse pokonać Erdoğana https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/swiat/1753200,1,wilczyca-atakuje-kim-jest-kobieta-ktora-ma-szanse-pokonac-erdoana.read, [dostęp: 26.06.2018].
  10. Uzyskanie przez MHP wyniku wyborczego w postaci 11% pozwoli tej partii forsować idee polityczne zakładające między innymi konieczność kontynuacji walki z PKK.K. Wasilewski, Komentarz PISM: Wybory w Turcji: podwójne zwycięstwo Erdoğana, http://www.pism.pl/publikacje/komentarz/nr-48-2018, [dostęp: 26.06.2018].
  11. E. Gurses, Former Turkish minister launches party to challenge Erdogan,https://www.reuters.com/article/us-turkey-politics/former-turkish-minister-launches-party-to-challenge-erdogan-idUSKBN1CU1UZ, [dostęp: 26.06.2018].
  12. 24 Haziran 2018 Meral Akşener Seçim Sonuçları, http://www.hurriyet.com.tr/secim/24-haziran-2018-secimleri/meral-aksener-secim-sonuclari, [dostęp: 26.06.2018].
  13. Turkish court rejects appeal for release of jailed pro-Kurdish candidate: party, https://www.reuters.com/article/us-turkey-election-security/turkish-court-rejects-appeal-for-release-of-jailed-pro-kurdish-candidate-party-idUSKCN1IM235, [dostęp: 26.06.2018].
  14. K. Wasilewski, Komentarz PISM: Wybory w Turcji: podwójne zwycięstwo Erdoğana, http://www.pism.pl/publikacje/komentarz/nr-48-2018, [dostęp: 26.06.2018].
  15. 24 Haziran 2018 Selahattin Demirtaş Seçim Sonuçları,http://www.hurriyet.com.tr/secim/24-haziran-2018-secimleri/selahattin-demirtas-secim-sonuclari, [dostęp: 26.06.2018].
  16. 24 Haziran 2018 Selahattin Demirtaş Seçim Sonuçları,http://www.hurriyet.com.tr/secim/24-haziran-2018-secimleri/selahattin-demirtas-secim-sonuclari, [dostęp: 26.06.2018].K. Wasilewski, Komentarz PISM: Wybory w Turcji: podwójne zwycięstwo Erdoğana, http://www.pism.pl/publikacje/komentarz/nr-48-2018, [dostęp: 26.06.2018].
  17. Republikańska Partia Ludowa (CHP) wraz z nacjonalistyczna Dobra Partia (IP) i Partią Szczęśliwości (SP) stworzyły blok wyborczy zwany także Sojuszem Narodowym, który uzyskał 34% poparcia wyborców.
  18. 24 Haziran 2018 Temel Karamollaoğlu Seçim Sonuçları,http://www.hurriyet.com.tr/secim/24-haziran-2018-secimleri/temel-karamollaoglu-secim-sonuclari, [dostęp: 26.06.2018].
  19. 24 Haziran 2018 Doğu Perinçek Seçim Sonuçları,http://www.hurriyet.com.tr/secim/24-haziran-2018-secimleri/dogu-perincek-secim-sonuclari, [dostęp: 26.06.2018].
  20. UPDATED: 12 False claims that went viral about the snap election in Turkey, https://teyit.org/en/updated-12-false-claims-that-went-viral-about-the-snap-election-in-turkey/, [dostęp: 26.06.2018].
  21. Przesłanie polityczne zawierające między innymi hasło wygłoszone przez Muharrema İnce „herkesin cumhurbaşkanı olmak istiyorum” (w wolnym tłumaczeniu na j. polski – „chcę być prezydentem wszystkich”) wyraża pełna treść jego pełnego przemówienia, którą wygłosił po nominacji ogłoszonej przez lider ugrupowania CHP – Kemal Kılıçdaroğlu. https://www.muharremince.com.tr/tr/guncel/haberler/muharrem-ince-chp-rozetini-cikarip-turk-bayragi-rozeti-takti, [dostęp: 26.06.2018].
  22. CHP presidential candidate Muharrem İnce pledges ‘free education’, http://www.hurriyetdailynews.com/chp-presidential-candidate-muharrem-ince-pledges-free-education-132481, [dostęp: 26.06.2018].
  23. İnce: Erdoğan beyaz Türk, ben zenci; Erdoğan saraylı, ben gariban, http://www.diken.com.tr/ince-erdogan-beyaz-turk-ben-zenci-erdogan-sarayli-ben-gariban/, [dostęp: 26.06.2018].
  24. Turkish opposition presidential candidate calls Erdoğan a “white Turk”, https://ahvalnews6.com/muharrem-ince/turkish-opposition-presidential-candidate-calls-erdogan-white-turk, [dostęp: 26.06.2018].
  25. Presidential hopeful İnce: Erdoğan is too tired to solve Turkey’s problems, http://www.hurriyetdailynews.com/presidential-hopeful-ince-erdogan-is-too-tired-to-solve-turkeys-problems-132963, [dostęp: 26.06.2018].
  26. Erdoğan’s latest vow: free cake at book-filled coffee houses, https://ahvalnews.com/elections/erdogans-latest-vow-free-cake-book-filled-coffee-houses, [dostęp: 26.06.2018].
  27. Turkey should become software-production base: Presidential runner İnce http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-should-become-software-production-base-presidential-runner-ince-132394, [dostęp: 26.06.2018].
  28. Z. Sentek, C. Shaw, Erdoğan: Faith and Fury, Inside the world of Turkey’s hardline president and his final grab for power, https://theblacksea.eu/stories/faith-and-fury.html, [dostęp: 26.06.2018].
  29. Recep Tayyip Erdoğan 24 Haziran Reklam Filmi.. Ey Türkiye!, https://www.youtube.com/watch?v=crzK8U2Sb28, [dostęp: 26.06.2017].
  30. Simurgh, https://en.wikipedia.org/wiki/Simurgh, [dostęp: 26.06.2017].
  31. International Journal of Language Learning and Applied Linguistics World, A. Aghajanzadeh, Simurgh posittion in persian literature from Ferdowsi to Jami,http://ijllalw.org/finalversion1222.pdf, s. 12, [dostęp: 26.06.2017].
  32. S. Engül, Seljuk Empire Map, History, Facts, Flag, Religion, Turks, https://istanbulclues.com/turkish-seljuk-empire-map-history-facts/, [dostęp: 26.06.2018].
  33. Alan Mikhail Yale University, Under Osman’s Tree, http://www.alanmikhail.org/books/underosmanstree, [dostęp: 26.06.2018].
  34. W wolnym tłumaczeniu, w tym kontekście, możemy przetłumaczyć jako: „Posłuchaj Turcjo!”
  35. W wolnym tłumaczeniu, w tym kontekście, możemy przetłumaczyć jako: „Czas dla Turcji”
  36. K. Wasilewski, Komentarz PISM: Wybory w Turcji: podwójne zwycięstwo Erdoğana, http://www.pism.pl/publikacje/komentarz/nr-48-2018, [dostęp: 26.06.2018].

Aleksandra Spancerska

Absolwentka międzynarodowych studiów kulturowych i stosunków międzynarodowych, ze specjalnością orientalną na Uniwersytecie Łódzkim, obecnie doktorantka w katedrze Bliskiego Wschodu i Północnej Afryki na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych UŁ. Zainteresowania badawcze: polityka Turcji na arenie międzynarodowej, rola Kurdów na Bliskim Wschodzie, dylematy tożsamościowe muzułmanów II i III pokolenia w Europie Zachodniej.

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *