Dokąd zmierza Turcja ? Rzecz o referendum konstytucyjnym.

Referendum konstytucyjne, które odbyło się w dniu 16 kwietnia 2017 roku w Turcji, charakteryzowało się wysoką frekwencją wyborczą. Do urn udało się 85,3 % uprawnionych do głosowania 1, zgodnie z wynikami, 51,4 % Turków1 opowiedziało się za rezygnacją z systemu parlamentarno-gabinetowego na rzecz wprowadzenia systemu prezydenckiego, który ma być remedium na niepewną sytuację polityczną w regionie, konflikt w Syrii i spowolnienie gospodarcze2.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę na charakter zmian nowelizujących konstytucję. Przede wszystkim jest to wzmocnienie roli prezydenta, którego funkcja wcześniej miała charakter symboliczny, zaś po przeprowadzonych zmianach uzyska on pełnię władzy wykonawczej, a stanowisko premiera zostanie zlikwidowane3. Kolejną zmianą jest to, że zgodnie z zasadami obowiązującymi w systemie parlamentarno-gabinetowym, prezydent musiał formalnie zrzec się przynależności partyjnej, po wprowadzonych poprawkach, R. Erdoğan może ponownie objąć przywództwo nad ugrupowaniem AKP4.
Przebieg kampanii referendalnej wywołał wiele kontrowersji w Europie Zachodniej, a w szczególności w Niemczech i w Holandii, która stanowczo zabroniła przeprowadzenia wieców poparcia dla prezydenta na swoim terytorium5. Zarówno politycy niemieccy jak i holenderscy politycy zostali oskarżeni przez prezydenta Turcji o stosowanie praktyk nazistowskich6. Ten zabieg narracyjny był wykorzystany na potrzeby polityki wewnętrznej i miał na celu umocnienie wizerunku R. Erdoğana jako silnego lidera, gwarantującego stabilność. Posłużył także za element konsolidujący jego zwolenników niezadowolonych z krytyki międzynarodowej.
Tłem przebiegu kampanii był stan wyjątkowy i kontrola państwa nad sektorem medialnym, te dwa czynniki spowodowały, że przeciwnicy nie mieli równych szans na zaprezentowanie swoich postulatów7. Zdaniem przewodniczącego Biura Demokratycznych i Praw Człowieka, kampania zwolenników zmian konstytucyjnych zdominowała media, była połączona z licznymi restrykcjami, towarzyszyły jej aresztowania dziennikarzy, co wpłynęło na zaburzenie pluralizmu światopoglądowego8. Innym aspektem na który należy zwrócić uwagę jest to, że prezydent był zmuszony do pozyskania głosów mniejszości kurdyjskiej o zabarwieniu konserwatywnym i zdobycia przychylności elektoratu nacjonalistycznego, którego oficjalnym przedstawicielem jest lider MHP, sojusznik prezydenta R. Erdoğana w kwestii wprowadzenia osiemnastu poprawek konstytucyjnych, które zostaną wdrożone przy najbliższych wyborach prezydenckich i parlamentarnych zaplanowanych za dwa lata9.
Mimo zwycięstwa w referendum, które w opinii obserwatorów zagranicznych było niezgodne ze standardami Rady Europy10, należy podkreślić, że pozycja prezydenta nie jest tak silna jak powszechnie mogłoby się wydawać. Należy zwrócić uwagę, że R. Erdoğan przegrał w trzech największych miastach Turcji: w Stambule gdzie w 1994 roku zaczynał swoją polityczną karierę jako burmistrz, w stolicy będącej ośrodkiem urzędniczym kraju i w liberalnym oraz sekularnym Izmirze11, w dalszym ciągu pozostającym bastionem zwolenników kemalizmu12. Niewielka przewaga zwolenników zmiany systemu politycznego ujawniła skalę podziałów wewnątrzspołecznych. Przeciwnicy prezydenta wyszli na ulice zamanifestować swój sprzeciw, ugrupowanie opozycyjne CHP złożyło skargę do Wysokiej Komisji Wyborczej domagając się unieważnienia referendum, ale przedstawione przez opozycję dowody na oszustwa związane z nieostemplowanymi kartami wyborczymi, zostały zignorowane, natomiast karty zostały uwzględnione w trakcie przebiegu głosowania. Na szereg nieprawidłowości które pojawiły się w trakcie przebiegu kampanii referendalnej, a także podczas głosowania w szczególności w południowo-wschodnim obszarze kraju zwracają uwagę obserwatorzy Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE)13. Prezydent Turcji oskarżył wspomnianą organizację odpowiadającą za monitorowanie przebiegu referendum i reprezentowanie interesów Partii Pracujących Kurdystanu (PKK), a także zdecydowanie odrzucił sporządzony przez nią raport, udowadniając w ten sposób swoim zwolennikom, że nie zamierza łagodzić swojej retoryki pomimo fali międzynarodowej krytyki14.
Reasumując powyższe rozważania, kwietniowy wynik referendum konstytucyjnego w Turcji stanowi niewątpliwy odwrót od demokratycznego porządku opierającego się na trójpodziale władzy, umacnia pozycję oraz dotychczasowe wpływy prezydenta, który uzyskał pełnię władzy wykonawczej. Umocniony zwycięstwem R. Erdoğan po raz trzeci zdecydował się na przedłużenie stanu wyjątkowego w kraju i najprawdopodobniej w najbliższym czasie będzie zabiegał o przeprowadzenie referendum dotyczącego przywrócenia kary śmierci, a także kolejnego dotyczącego członkostwa Turcji w Unii Europejskiej, ich rezultaty wpłyną na dalszy kierunek rozwoju w relacjach bilateralnych.

  1. 2. Turkey’s EU dream is over, for now, top EU official says, http://www.hurriyetdailynews.com/turkeys-eu-dream-is-over-for-now-top-eu-official-says.aspx?pageID=238&nID=112638&NewsCatID=351, [dostęp: 07.05.2017r.]
  2. 3. Turecka gospodarka w ostatnich latach odnotowała wyraźne spowolnienie, co przekłada się na wskaźnik bezrobocia który w porównaniu z danymi z grudnia 2015 roku z 10,8 % wzrósł do 12,7% w grudniu 2016 roku. (M. Khan, Turkish unemployment rises to highest since 2010 at 12.7%, https://www.ft.com/content/bccfcf99-65c5-371e-964f-39e635aafa78, dostęp: 08.05.2017r.)
  3. 4. M. Chudziak, Referendum w sprawie zmiany konstytucji w Turcji,
    https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2017-04-18/referendum-w-sprawie-zmiany-konstytucji-w-turcji?utm_content=buffer0c7a6&utm_medium=social&utm_source=facebook.com&utm_campaign=buffer, [dostęp: 08.05.2017r.]
  4. 5. Recep Tayyip Erdogan został ponownie członkiem Partii Sprawiedliwości i Rozwoju, http://www.rp.pl/Polityka/170428921-Recep-Tayyip-Erdogan-zostal-ponownie-czlonkiem-Partii-Sprawiedliwosci-i-Rozwoju.html#ap-1, [dostęp: 08.05.2017r.]
  5. 6. M. Orłowski, Holandia nie wpuściła tureckiej minister. Kryzys na linii Holandia – Turcja, http://wyborcza.pl/7,75248,21487080,holandia-nie-wpuscila-tureckiej-minister-kryzys-na-linii-holandia.html, [dostęp: 08.05.2017r.]
  6. 7. Erdogan: Holandia to kraj „niedobitków nazizmu, faszystów”, http://forsal.pl/artykuly/1026541,erdogan-holandia-to-kraj-niedobitkow-nazizmu-faszystow.html, [dostęp: 08.05.2017r.]
  7. 8. Zgodnie z danymi przedstawionymi przez opozycyjną organizację DIB, w okresie od 1 do 20 marca 2017 roku aż 169 godzin czasu antenowego było poświęconych prezydentowi, 301,5 godzin rządzącej partii AKP, 15,5 nacjonalistycznemu ugrupowaniu MHP, wspierającego prezydenta we wprowadzeniu zmian konstytucyjnych. Opozycyjne ugrupowanie CHP uzyskało jedynie 45,5 godziny natomiast HDP zostało całkowicie pozbawione oficjalnych możliwości zaprezentowania swoich haseł w przestrzeni medialnej, dlatego też byli zmuszeni poszukiwać alternatywnych kanałów w obrębie mediów społecznościowych. (D. Butler, With media muzzled, Turkish ‚no’ voters seek alternative channels, http://www.reuters.com/article/us-turkey-referendum-no-campaign-idUSKBN17D235, dostęp07.05.2017r.)
  8. 9. OSCE: Referendum in Turkey fell short of international standards, https://turkeypurge.com/osce-referendum-in-turkey-fell-short-of-international-standards, [dostęp: 08.05.2017r.]
  9. 10. K. Pędziwiatr, Turecka demokracja na rozdrożu, http://jagiellonski24.pl/2017/04/15/turecka-demokracja-na-rozdrozu/, [dostęp: 08.05.2017r.]
  10. 11. Obserwatorzy OBWE i Rady Europy: Referendum w Turcji nie spełniało standardów, http://www.rp.pl/Polityka/170419224-Obserwatorzy-OBWE-i-Rady-Europy-Referendum-w-Turcji-nie-spelnialo-standardow.html#ap-1, [dostęp: 08.05.2017r.]
  11. 12. Marsz Izmirski, stara pieśń patriotyczna śpiewana w okresie wojny o niepodległość gloryfikująca zasługi Ojca Republiki który wprowadził system parlamentarny, sekularyzm i nowoczesność stała się nieoficjalnym hymnem przeciwników wprowadzenia systemu prezydenckiego. (R. Hackwill, Old song revived in Turkey as anthem of modern nation opposed to Erdogan, http://www.euronews.com/2017/04/12/old-song-revived-in-turkey-as-anthem-of-a-modern-nation-opposed-to-erdogan, dostęp: 07.05.2017r.)
  12. 13.Ł. Wójcik, Tylko nie sułtan,http://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/swiat/1702166,1,erdoan-nawet-wzmocniony-zmianami-w-konstytucji-nie-bedzie-zadnym-sultanem.read, [dostęp: 07.05.2017r.]
  13. P. Jendroszczyk, Turcja: Wiele wskazuje, że referendum zostało sfałszowane, http://www.rp.pl/Swiat/304199882-Turcja-Wiele-wskazuje-ze-referendum-zostalo-sfalszowane.html?utm_content=buffer5e7ae&utm_medium=social&utm_source=facebook.com&utm_campaign=buffer#ap-1, [dostęp: 08.05.2017r.]
  14. 15.Erdoğan says OSCE observers are representatives of PKK, https://www.turkishminute.com/2017/04/20/erdogan-says-osce-observers-are-representatives-of-pkk/, [dostęp: 08.05.2017r.]

Aleksandra Spancerska

Absolwentka międzynarodowych studiów kulturowych i stosunków międzynarodowych, ze specjalnością orientalną na Uniwersytecie Łódzkim, obecnie doktorantka w katedrze Bliskiego Wschodu i Północnej Afryki na Wydziale Studiów Międzynarodowych i Politologicznych UŁ. Zainteresowania badawcze: polityka Turcji na arenie międzynarodowej, rola Kurdów na Bliskim Wschodzie, dylematy tożsamościowe muzułmanów II i III pokolenia w Europie Zachodniej.

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *