Społeczeństwo Izraela – wielokulturowa mozaika – Żydzi

Społeczeństwo izraelskie to konglomerat ponad 8 milionów ludzi. Wydaje się to niewiele biorąc pod uwagę liczbę ludności w Polsce – ponad 38 milionów. Jeśli spojrzy się jednak na mapę, terytorium Izraela jest mniejsze od samego województwa mazowieckiego. W skład społeczeństwa izraelskiego nie wchodzą tylko Żydzi i Arabowie. Oprócz nich w Izraelu można spotkać przedstawicieli innych grup etnicznych i religijnych. Społeczeństwo izraelskie to swojego rodzaju mozaika, która niejednokrotnie bywa źródłem wewnętrznych napięć i konfliktów.
W obecnym momencie Żydzi stanowią ok. 75% społeczeństwa w Izraelu. Głównym podziałem, jakiego można dokonać badając żydowską część społeczeństwa izraelskiego, jest ten ze względu na pochodzenie. Do najbardziej ogólnego, należy podział na sabrów oraz olim. Do pierwszej grupy zalicza się wszystkich Żydów urodzonych w Izraelu, natomiast olim, to głównie Ci Żydzi oraz ich potomkowie, którzy do Izraela imigrowali. Wewnątrz tej grupy istnieje wiele podziałów, które w możliwie wyczerpujący sposób będą przedstawione poniżej.
Podobnie jak Stany Zjednoczone, Izrael jest państwem imigranckim. Większość Żydów, stanowią imigranci oraz ich potomkowie z Europy, Rosji, ze Stanów Zjednoczonych, a także z krajów Afryki, Azji oraz Bliskiego Wschodu. Imigracje do Izraela jeszcze przed jego powstaniem były w głównej mierze wywołane doświadczeniami I i II wojny światowej, a także przybierającej na sile idei syjonizmu (stworzenia państwa żydowskiego) oraz pogorszenia się sytuacji Żydów w państwach arabskich (czego powodem były liczne konfrontacje izraelsko-arabskie po powstaniu państwa).
Mianem Żydów aszkenazyjskich określa się tych, którzy mają pochodzenie europejskie lub amerykańskie. Brali oni udział w tworzeniu Izraela, a na początku jego istnienia stanowili większość Żydów w państwie. Do nich należał m.in. David Ben Gurion – pierwszy premier Izraela, który urodził się na ziemiach Polski.
Oprócz nich możemy się spotkać również z potomkami Żydów, którzy w XV wieku zostali wygnani z Hiszpanii i Portugalii. Noszą oni nazwę Żydów sefardyjskich.
Te dwie grupy różniły się również od siebie językiem. Dla Aszkenazyjczyków był to jidisz, natomiast dla Sefardyjczyków ladino. Oba są obecnie językami martwymi. Rzadko można spotkać osobę, która posługiwałaby się którymkolwiek z nich.
Obok Aszkenazyjczyków oraz Sefardyjczyków można wyróżnić kolejną grupę, którą stanowią Falaszowie (opcjonalnie Felaszowie) pochodzący z Etiopii. Przybyli oni do Izraela na skutek izraelskiej ewakuacji („Mojżesz” i „Salomon”) podczas etiopskiej wojny domowej mającej miejsce w latach 1974-1993. Ta część społeczeństwa żydowskiego miała najwięcej problemów z przystosowaniem się do nowej rzeczywistości. Wcześniej trudniący się rolnictwem, bez umiejętności pisania i czytania, przestrzegający tradycyjnego podziału ról społecznych kobiet i mężczyzn, nie potrafili znaleźć dla siebie zajęcia i miejsca w demokratycznym państwie stworzonym na wzór zachodni. Często spotykający się z rasizmem i nietolerancją, wciąż musieli dowodzić swojego żydowskiego pochodzenia. Mając niższy status społeczny i kwalifikacje od Żydów pochodzących z Zachodu, wykonywali głównie prace fizyczne. Po dziś dzień przechadzając się chociażby ulicami Tel Awiwu można zauważyć, że prace takie jak sprzątanie ulicy są wykonywane głównie przez czarnoskórych obywateli tego kraju. Wbrew pozorom i zmianom, które zaszły w społeczeństwie nadal wydaje się, że stanowią jedną z niższych warstw społecznych.
Także konflikt izraelsko-arabski zmusił wielu Żydów do imigracji z krajów arabskich do Izraela. Wskutek wojen, dyskryminacji i prześladowań, do Izraela uciekli Żydzi z krajów takich jak Jemen, Irak, Iran czy Afganistan. Są oni określani mianem Mizrahim.


Na uwagę zasługują również Żydzi rosyjscy, którzy wyemigrowali do Izraela z byłego ZSRR w latach 80 i 90. Szacuje się, że stanowią ok. 20% ludności żydowskiej w państwie. Są oni ważną częścią społeczeństwa izraelskiego. Język rosyjski jest drugim najczęściej używanym językiem w państwie, zaraz po hebrajskim. Chociaż napływ tej ludności znacznie wzbogacił bogactwo kulturowe i społeczne Izraela, wiąże się on jednak również z problemami do których należy: zorganizowana przestępczość, handel ludźmi, a także przestępczość gospodarcza. Rosyjska część ludności cieszy się również przywilejami. W Izraelu istnieją dzielnice zamieszkiwane jedynie przez Rosjan, a wiele gazet jest wydawanych w języku rosyjskim.
Ciekawą grupę społeczną w Izraelu stanowią Żydzi inkascy. Jest to grupa konwertytów z Peru, powstała w latach 60. XX wieku, która postanowiła przyłączyć się do żydowskiej społeczności. Po sprowadzeniu ich do Izraela, zostali oni ulokowani między innymi w osiedlach w rejonie Zachodniego Brzegu (zwanego również Cisjordanią, obszarem biblijnej Judei i Samarii czy Okupowanymi Terytoriami Palestyńskimi), który stanowi obszar sporny między Izraelczykami i Palestyńczykami.
Przedstawiony podział, to w rzeczywistości jeden z wielu, którymi można się posłużyć w badaniach nad społeczeństwem żydowskim. Równie ważny jest także podział religijny, który determinuje także stanowisko wobec państwa oraz jego polityki. Zmiany społeczne w Izraelu nadal są dynamiczne. Kolejne imigracje ludności tworzą nowe problemy oraz pytania o to, co w rzeczywistości jest wyznacznikiem żydowskiej tożsamości.

Źródła:
S. Murzicz, Społeczeństwo dzisiejszego Izraela. Źródła napięć i konfliktów [w:] Żydzi, Izrael i Palestyńczycy: dzieje, stan obecny i perspektywy, pod red. Czapnik S., Opole 2016
M. Skałczyńska-Falczyńska, Z Cajamarki do Elon Moreh. Droga społeczności Żydów inkaskich z Peru do Izraela [w:] Medinat Israel. Państwo i tożsamość, pod red. Kauze J. i Zieliński K., Lublin 2013
D. Bensimon, E. Errera, Żydzi i Arabowie. Historia współczesnego Izraela, Warszawa 2000, s. 70-72 i 119-135

Aleksandra Pawłowska

Absolwentka międzynarodowych studiów kulturowych i stosunków międzynarodowych na specjalizacji bliskowschodniej. Do głównych obszarów zainteresowań badawczych zalicza: współczesny Izrael (polityka, kultura, społeczeństwo), konflikt izraelsko-palestyński, bliskowschodni proces pokojowy oraz historię Żydów na obszarze Europy ze szczególnym uwzględnieniem Polski.

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *